Cách Tạo Flashcard Anki Tự Động Từ File Ghi Âm Bài Giảng Để Ôn Thi Điểm A

Đừng gõ thẻ trong lúc nghe giảng. Thứ tự đúng là ghi âm, lấy bản chữ, rút ra câu hỏi, rồi mới xuất một file văn bản thuần UTF-8 cho Anki đọc. Bước quyết định không phải bước gõ mà bước rút câu hỏi, và đó cũng là bước duy nhất không máy nào làm thay được bạn.

Khi tìm cách tạo flashcard Anki tự động từ bài giảng, phần lớn hướng dẫn tập trung vào chỗ tiết kiệm thời gian gõ. Chỗ thật sự làm bộ thẻ vô dụng lại nằm ở hai nơi khác: thẻ viết sai cách nên không trả lời được, và thẻ chia vụn ra nhiều deck nên không bao giờ được ôn đủ giãn cách.

Bộ công cụ chuyển ghi âm thành thẻ Anki ở cuối bài gồm mẫu file import, bảng quy tắc viết thẻ và danh sách lỗi import thường gặp, có bản Word và PDF.

Phương pháp lặp lại ngắt quãng (Spaced Repetition) và sức mạnh của Anki

Có một thí nghiệm làm đúng trên bối cảnh thẻ ghi nhớ, không phải trên phòng lab trừu tượng, nên đáng đọc trước khi cài phần mềm.

Kornell cho người học dùng một chương trình học trên web để nhớ các cặp từ kiểu GRE, qua ba thí nghiệm. So sánh thứ nhất là một chồng thẻ lớn đối lại cùng số thẻ đó chia thành bốn chồng nhỏ học riêng. Chồng lớn thắng, vì chia nhỏ làm khoảng cách giữa hai lần gặp lại cùng một thẻ ngắn đi. So sánh thứ hai là học giãn cách đối lại nhồi vào ngày cuối trước kiểm tra, và giãn cách cũng thắng (Kornell, 2009, Applied Cognitive Psychology, 23(9), 1297–1317).

Con số đáng nhớ nhất không phải con số về điểm. Giãn cách hiệu quả hơn nhồi với 90% người tham gia, nhưng sau buổi học đầu tiên, 72% lại tin rằng nhồi hiệu quả hơn.

Hệ quả thực tế của hai con số đó khá cụ thể. Cảm giác "cách này không vào" xuất hiện trong lúc học giãn cách là cảm giác mà đa số người học đều có, và nó không phải bằng chứng. Học giãn cách khó chịu hơn vì mỗi lần gặp lại thẻ bạn đã kịp quên một phần, và chính chỗ phải lục lại đó mới là chỗ sinh ra việc nhớ lâu.

Giới hạn của nghiên cứu này cần nói rõ. Vật liệu là cặp từ vựng kiểu GRE, không phải nội dung bài giảng có cấu trúc lập luận, và chương trình học là một phần mềm web chứ không phải Anki. Hướng kết luận thì khái quát được: giãn cách hơn nhồi, và một chồng lớn hơn nhiều chồng nhỏ.

Chỗ Anki đứng vào là chỗ này. Anki không làm bạn thông minh hơn, nó chỉ làm một việc bạn gần như không tự làm nổi: quyết định hôm nay thẻ nào xuất hiện, dựa trên lần trước bạn trả lời đúng hay sai. Để nó làm được việc đó thì phải để nó quản cả bộ thẻ. Chia môn thành mười deck con rồi mỗi hôm chỉ mở một deck là tự tay dựng lại đúng cái "bốn chồng nhỏ" mà thí nghiệm trên nói là kém hơn.

Sự lãng phí thời gian khi gõ thủ công từng thẻ flashcard ôn tập

Nói thẳng một điều trước, vì nó đổi hẳn cách bạn tiết kiệm thời gian: gõ không phải phần đắt nhất.

Phần đắt nhất là những thẻ bạn gõ xong rồi không bao giờ ôn, và những thẻ ôn rồi vẫn không trả lời được vì cách viết sai. Một bộ 400 thẻ gõ trong hai tối, trong đó 250 thẻ chép nguyên gạch đầu dòng từ slide, không tiết kiệm được gì so với 120 thẻ viết cẩn thận. Nó còn tệ hơn, vì mỗi ngày Anki sẽ đưa ra một lượng thẻ bạn không kịp làm, và bỏ dở một ngày sẽ dồn sang ngày sau.

Ba quy tắc dưới đây xử lý phần lớn thẻ hỏng, và cả ba đều kiểm tra được ngay khi viết.

Quy tắc thứ nhất là mỗi thẻ chỉ hỏi một thứ lấy ra được nguyên khối. "Trình bày cơ chế phản ứng SN1" không phải một thẻ, đó là một câu hỏi thi. Cắt nó thành các thẻ hỏi về một bước, một điều kiện, hoặc một chỗ dễ nhầm với SN2.

Quy tắc thứ hai liên quan đến cách Anki làm việc: nó dùng trường đầu tiên để nhận ra thẻ trùng khi import. Mười thẻ cùng mở đầu bằng "Định nghĩa" vì vậy sẽ gây rắc rối cho chính bạn về sau. Mặt trước nên có bối cảnh đi kèm, là tên môn, tên chương, hoặc thuật ngữ cụ thể.

Quy tắc thứ ba là thẻ phải trả lời được khi trên màn hình không còn gì khác. Nếu phải nhớ lại cả slide mới hiểu thẻ đang hỏi gì, thẻ đó thiếu bối cảnh chứ không phải bạn thiếu kiến thức.

Còn một kiểu lãng phí nữa, ít ai gọi tên: gõ thẻ trong lúc nghe giảng. Lúc đó bạn chưa biết phần nào quan trọng, nên thẻ gõ ra là thẻ chép. Để việc viết thẻ sang sau buổi học, khi đã có bản chữ và đã biết chỗ nào mình không hiểu, thì số thẻ giảm đi mà chất lượng tăng lên. Đó cũng là lý do quy trình ở mục sau đặt bước rút câu hỏi sau bước ghi âm, không song song với nó.

Quy trình chuyển hóa nội dung ghi âm bài học thành file import Anki (.csv)

Phần này là phần kỹ thuật, và nó dựa trên tài liệu chính thức của Anki chứ không phải thói quen của ai.

Anki đọc file văn bản thuần, mã hóa UTF-8, các trường cách nhau bằng dấu phẩy, dấu chấm phẩy hoặc tab. File .xlsx hoặc .docx phải lưu sang văn bản thuần trước. Số trường của cả file được xác định theo dòng đầu tiên không phải dòng chú thích; dòng nào ít trường hơn thì phần thiếu coi như để trống, dòng nào nhiều hơn thì phần thừa bị bỏ.

Với tiếng Việt, câu "UTF-8" ở trên là chỗ hay vỡ trận nhất. Tài liệu Anki khuyên dùng LibreOffice thay vì Excel để tạo file, vì LibreOffice xử lý UTF-8 dễ hơn và xuất đúng nội dung nhiều dòng. Nếu bộ thẻ của bạn mở ra trong Anki mà dấu thành ký tự lạ, gần như chắc chắn lỗi ở bước lưu file chứ không ở Anki.

Từ bản 2.1.54 trở lên, Anki đọc được một số dòng khai báo đặt ở đầu file theo dạng #khóa:giá trị. Đây là thứ biến một file rời thành một file import chạy một lần là xong:

Mẫu dùng được ngay, chọn dấu chấm phẩy vì nội dung học thuật tiếng Việt có nhiều dấu phẩy trong câu:

#separator:Semicolon
#html:true
#notetype:Basic
#deck:Sinh hóa::Chương 4
#tags:chuong4 ghiam
#columns:MatTruoc;MatSau;Tag
Sinh hóa C4 - enzyme cạnh tranh ức chế ở đâu?;Ở trung tâm hoạt động, nên tăng nồng độ chất nền sẽ đẩy lùi được ức chế;canh-tranh
Sinh hóa C4 - Km thay đổi thế nào khi ức chế cạnh tranh?;Km biểu kiến tăng, Vmax không đổi;canh-tranh

Ba chi tiết trong tài liệu chính thức mà bỏ qua là phải import lại từ đầu.

Chi tiết đầu tiên là khi dấu phân cách nằm ngay trong nội dung. Nếu một trường có chứa chính dấu phân cách, hoặc có ngắt dòng, bọc cả trường trong dấu ngoặc kép; muốn có dấu ngoặc kép bên trong trường thì viết nó hai lần. Tạo file bằng LibreOffice thì phần này nó tự xử lý.

Chi tiết thứ hai là ngắt dòng trong một trường, và có hai cách. Bọc ngoặc kép như trên, hoặc dùng <br> của HTML rồi bật tùy chọn Allow HTML in fields khi import. Tài liệu nêu rõ một ngoại lệ: thẻ dùng cloze trải trên nhiều dòng thì cách bọc ngoặc kép không chạy đúng, trường hợp đó buộc phải dùng <br>.

Chi tiết thứ ba là cách Anki xử lý thẻ trùng, và nó quan trọng với người đang ôn dở. Anki nhận thẻ trùng theo trường đầu tiên; mặc định, nếu trường đầu khớp với một thẻ cùng loại đã có thì các trường còn lại của thẻ cũ được cập nhật theo file mới. Khi thẻ được cập nhật tại chỗ như vậy, toàn bộ lịch ôn hiện có của nó được giữ nguyên, và thẻ vẫn nằm ở deck cũ chứ không chuyển sang deck bạn chọn lúc import. Nhờ vậy bạn sửa được lỗi chính tả hay viết lại câu hỏi mà không mất tiến độ đã học.

Quy trình gộp lại thành năm bước, và thứ tự quan trọng hơn công cụ:

Bước 5 nên làm với một file năm dòng trước. Anki có cửa sổ xem trước khi import, và năm dòng đủ để phát hiện lỗi mã hóa cũng như lỗi phân cách trước khi bạn làm bẩn cả bộ thẻ.

Tự động hóa tạo bộ câu hỏi trắc nghiệm và thẻ ghi nhớ cùng Sovi.AI

Trong năm bước ở bảng trên, công cụ gánh được bước 1 và bước 2. Bước 4 thì không, và chỗ nó không gánh được mới là chỗ quyết định bạn phân công việc thế nào.

Không có bước xuất thẻ Anki tự động. Trong Live Recording, các mẫu tổng hợp hiện có là ghi chú bài giảng, bản tóm tắt, sơ đồ tư duy và nội dung cốt lõi; không có mẫu thẻ ghi nhớ và không có lệnh xuất ra file .csv. Nghĩa là bước 4 trong bảng trên vẫn là việc bạn tự làm, và bài này viết mẫu file ở mục trước chính vì vậy.

Hai bước đầu thì khác. Live Recording ghi và chuyển thành chữ ngay trong lúc học, rồi biến bản chữ thành ghi chú có cấu trúc, kèm một trợ lý hỏi đáp để bạn hỏi lại từng đoạn. Khi bắt đầu, nó cho chọn tình huống thu: micro phòng cho lớp học trực tiếp, micro gần cho đọc chính tả, và chế độ tiếng từ tab trình duyệt cho họp trực tuyến hoặc video. Chế độ thứ ba đáng để ý nếu bạn đã có file ghi âm: mở file trong một tab rồi thu tiếng từ chính tab đó, thay vì phát ra loa rồi thu lại bằng micro.

Có một giới hạn phải biết trước. Bản hiện tại không lưu lại âm thanh gốc, phần lịch sử chỉ giữ chữ. Nếu bạn cần giữ file âm thanh để sau này chuyển lại bằng công cụ khác thì phải ghi âm riêng bằng máy của mình. Ngoài ra, hãy mở menu ngôn ngữ nói trong trình thu và kiểm tra trước khi dựa vào nó cho môn học dạy bằng tiếng Việt.

Phần câu hỏi trắc nghiệm thì có: AI Study nhận tài liệu tải lên và sinh câu hỏi luyện tập, bên cạnh tóm tắt và bản đồ khái niệm. Dùng nó làm nguồn câu hỏi thô cho bước 3, rồi tự chọn lại theo ba quy tắc viết thẻ. Câu hỏi do máy sinh không biết bạn đã nghe hiểu chỗ nào, nên để nó đứng sau danh sách chỗ bạn tự đánh dấu, không thay danh sách đó.

Còn AI Notes hiện nhận file PDF, phù hợp cho slide bài giảng chứ không cho file ghi âm. Nếu slide và bản ghi cùng có, lấy định nghĩa từ slide và lấy phần giải thích từ bản ghi, vì đó đúng là chỗ mạnh của mỗi loại.

Bộ công cụ chuyển ghi âm thành thẻ Anki

• anki-import-kit.pdf để in và dùng khi ngồi làm thẻ.
• anki-import-kit.docx để sửa trực tiếp rồi lưu sang văn bản thuần.

Bên trong:

1. Mẫu file import in dưới dạng văn bản copy được, gồm đầy đủ dòng khai báo và hai dòng thẻ ví dụ, kèm bảng giải thích từng dòng khai báo làm gì.
2. Bảng quy tắc viết thẻ với ba quy tắc ở mục hai, mỗi quy tắc kèm một ví dụ thẻ sai và bản sửa lại của nó, để bạn đối chiếu lúc viết.
3. Danh sách lỗi import thường gặp: dấu tiếng Việt thành ký tự lạ, số cột lệch, thẻ trùng bị ghi đè ngoài ý muốn, cloze nhiều dòng không chạy, mỗi lỗi kèm nguyên nhân và chỗ sửa.

Thử mẫu file với năm dòng trước khi làm cả chương. Sửa dấu phân cách thì mất mười giây, sửa bốn trăm thẻ đã import sai thì mất cả buổi.

Câu hỏi thường gặp

1. Có công cụ nào biến bản ghi âm thành bộ thẻ Anki hoàn toàn tự động không?

Phần ghi âm, chuyển chữ và sinh câu hỏi thì tự động được. Phần chọn thẻ nào giữ, viết lại mặt trước cho đủ riêng, và xuất đúng định dạng thì vẫn là việc tay. Bước chọn cũng chính là bước học, nên tự động hóa nó không giúp bạn.

2. Nên để mỗi môn một deck hay chia nhỏ theo chương?

Để một deck cho mỗi môn và dùng tag để phân chương. Theo kết quả ở mục một, chia thành nhiều chồng nhỏ học riêng làm khoảng cách giữa hai lần gặp lại ngắn đi, tức là đi ngược lại lý do bạn dùng Anki.

3. Dấu tiếng Việt bị lỗi sau khi import thì sửa ở đâu?

Ở bước lưu file, không ở Anki. File phải là văn bản thuần UTF-8; tài liệu Anki khuyên dùng LibreOffice thay cho Excel vì lý do này.

4. Một buổi học hai tiếng nên ra bao nhiêu thẻ?

Không có con số đúng, nhưng nếu ra hơn sáu mươi thẻ thì gần như chắc chắn bạn đang chép slide. Số thẻ nên bằng số chỗ bạn thật sự không trả lời được, và con số đó thường nhỏ hơn bạn tưởng.

5. Sửa lại câu hỏi trên thẻ đã học rồi thì có mất tiến độ không?

Không, nếu bạn giữ nguyên trường đầu tiên và import lại. Anki nhận thẻ trùng theo trường đầu, cập nhật các trường còn lại tại chỗ và giữ nguyên lịch ôn hiện có của thẻ.

6. Nhồi thẻ trong hai ngày cuối có cứu được không?

Cứu được điểm của buổi thi đó ở mức nào thì tùy, nhưng so sánh trực tiếp trong nghiên cứu ở mục một cho thấy giãn cách hơn nhồi, và điều đáng chú ý là phần lớn người học vẫn tin ngược lại sau buổi đầu.