Cách Viết Abstract Bài Báo Khoa Học Tiếng Anh Chuẩn Quốc Tế Trong 250 Từ

Viết abstract bài báo khoa học tiếng Anh đạt chuẩn quốc tế nghĩa là gói gọn bốn thứ trong khoảng 250 từ: vì sao bạn làm nghiên cứu này, bạn làm bằng cách nào, bạn tìm ra con số gì, và kết quả đó có nghĩa gì. Nó phải đọc được độc lập, không cần mở bài chính. Mọi thứ khác trong abstract đều là phần thừa.

Nhà xuất bản học thuật Emerald nói rõ con số này trong hướng dẫn tác giả của họ: "Most journal author guidelines set a maximum of 250 words, including keywords and article classification." Giới hạn đã tính cả keywords, nên phần văn bản thực tế còn ít hơn bạn tưởng.

Bộ mẫu viết abstract ở cuối bài gồm bảng bốn thành phần kèm hạn mức từ, bảng tra thì cho từng câu và danh sách tự kiểm trước khi nộp.

1. 4 thành phần cốt lõi của một Abstract: Bối cảnh, Phương pháp, Kết quả, Kết luận

Bốn thành phần này là bốn câu hỏi, không phải bốn cái nhãn. Nhãn thì mỗi tạp chí đặt một kiểu, còn câu hỏi thì không đổi.

Bối cảnh trả lời "tại sao". Vấn đề nào chưa được giải quyết, và vì sao nó đáng giải quyết. Emerald gọi phần này là Purpose và mô tả đúng như vậy: nếu là nghiên cứu mới thì nêu vấn đề bạn đã giải, nếu là nghiên cứu tiếp nối thì nói ngắn gọn vì sao bạn thấy cần làm tiếp.

Phương pháp trả lời "bằng cách nào". Bạn phỏng vấn, chạy thí nghiệm, hay phân tích bộ dữ liệu có sẵn? Công cụ, quy trình, cỡ mẫu. Đủ để người đọc hình dung được thiết kế nghiên cứu, chứ chưa cần đủ để họ lặp lại thí nghiệm.

Kết quả trả lời "tìm ra gì". Đây là chỗ cần con số, và cũng là chỗ dễ viết chung chung nhất.

Kết luận trả lời "rồi sao". Kết quả ấy thay đổi điều gì trong hiểu biết của ngành. Ở Emerald, phần gần nhất với nó mang tên Originality/value, và hướng dẫn còn nhắc một điều đáng nhớ: đây cũng là chỗ bạn nói về hướng nghiên cứu tiếp theo, nếu có.

Khác biệt giữa các tạp chí nằm ở nhãn và ở độ dài, chứ không nằm ở bốn câu hỏi trên. Emerald yêu cầu abstract có cấu trúc với các mục được đặt tên sẵn, và tùy bài còn thêm Research limitations, Practical implications hoặc Social implications. Nature làm khác hẳn: không chia mục, gọi phần này là summary paragraph, giới hạn "ideally of no more than 200 words", và quy định hẳn trình tự bốn bước gồm hai ba câu giới thiệu lĩnh vực cho người ngoài ngành, bối cảnh và lý do nghiên cứu, một câu nêu kết luận chính mở đầu bằng cụm "Here we show" hoặc cách diễn đạt tương đương, rồi hai ba câu đặt kết quả vào bức tranh lớn.

Hai cách này không mâu thuẫn. Chúng chỉ là hai cách đóng gói cùng một bộ bốn câu hỏi. Việc bạn phải làm trước khi viết chữ đầu tiên là mở trang hướng dẫn tác giả của đúng tạp chí mình nhắm tới và chép ra bộ nhãn cùng giới hạn từ của họ.

2. Các thì ngữ pháp (Tenses) bắt buộc phải dùng trong từng câu của Abstract

Có một nguyên tắc duy nhất, và nó đơn giản hơn các bảng tra thì mà bạn hay thấy: thì của mỗi câu trong abstract đi theo phần nào của bài mà câu đó tóm tắt.

Tài liệu về thì trong bản thảo khoa học do AJE biên soạn, được Graduate College của Đại học Nevada, Las Vegas đăng lại, diễn đạt nguyên tắc này đúng một câu: thì của abstract "should be based on the section of the text to which each sentence corresponds". Từ đó suy ra ba trường hợp.

Phần Kết luận là ngoại lệ đáng chú ý. Khi bạn phát biểu một điều rút ra từ kết quả và vẫn đúng ở hiện tại, dùng thì hiện tại, kể cả khi câu trước đó đang ở quá khứ. Chính tài liệu trên đưa ví dụ một câu chứa cả hai thì: vì không đo được hoạt tính enzyme khi thiếu magiê (quá khứ), kết quả cho thấy (hiện tại) magiê là bắt buộc.

Có một nghiên cứu ngôn ngữ học đã thống kê chuyện này trên ngữ liệu thật. Salager-Meyer (1992), đăng trên English for Specific Purposes số 11(2), trang 93–113, phân tích abstract y khoa tiếng Anh và tìm thấy ba thì xuất hiện nhiều nhất đúng là quá khứ, hiện tại và hiện tại hoàn thành.

Nhưng phải nói cho đúng một chuyện mà tiêu đề mục này dễ gây hiểu nhầm. Đây là quy ước, không phải luật. Tài liệu của AJE tự ghi rõ: "these suggestions are not absolute rules". Một số tạp chí và nhà xuất bản có nhắc tới thì trong hướng dẫn riêng của họ, nhưng đó là quy định của từng nơi chứ không phải một chuẩn chung. Thứ mà người phản biện thật sự bắt lỗi là sự thiếu nhất quán, ví dụ hai câu kết quả nằm cạnh nhau mà một câu quá khứ một câu hiện tại.

Còn một điểm nữa đi ngược với điều nhiều sinh viên được dạy. Văn học thuật tiếng Anh không đồng nghĩa với câu bị động. Hướng dẫn của Emerald nói thẳng rằng ngôn ngữ nên chủ động thay vì bị động, và cho ví dụ cụ thể: viết "we carried out an analysis" thay vì "an analysis was carried out". Nếu tạp chí bạn nhắm tới không cấm dùng "we", câu chủ động ngắn hơn và rõ hơn.

3. 5 lỗi sai ngớ ngẩn khiến bài báo khoa học bị từ chối ngay vòng sơ loại

Biên tập viên dùng abstract để quyết định có gửi bài đi phản biện hay không, và người phản biện đọc nó trước khi nhận lời mời. Năm lỗi dưới đây đều nằm trong hướng dẫn công khai của nhà xuất bản, nghĩa là chúng đã được cảnh báo trước.

Lỗi đầu tiên là viết tắt chỉ được giải thích trong bài chính. Emerald yêu cầu tránh những từ viết tắt mà phần giải thích nằm ở thân bài, lý do là abstract phải đứng một mình được. Người đọc nó trong kết quả tìm kiếm không có bài chính trước mặt.

Thứ hai, phóng đại hoặc đưa vào nội dung không hề có trong bài. Đây cũng là một yêu cầu công khai của Emerald, và một abstract hứa nhiều hơn những gì bài viết làm được là cách nhanh nhất làm mất thiện cảm của người phản biện ngay ở trang đầu.

Lỗi thứ ba nằm ở tỷ lệ phân bổ: dành quá nhiều chỗ cho nghiên cứu của người khác. Emerald nhắc đừng nhấn mạnh quá mức vào tài liệu trước đó, vì đây là bản tóm tắt công trình của bạn. Mất 100 từ điểm lại tài liệu của người khác trong một abstract 250 từ thì phần kết quả không còn chỗ.

Thứ tư là kết quả viết chung chung thay vì số liệu. Emerald đòi hỏi phải rõ ràng, trực tiếp và đưa con số chính xác thay vì khái quát hóa. Câu "kết quả cho thấy sự cải thiện đáng kể" không nói lên điều gì; "thời gian xử lý giảm từ 4,2 giây xuống 1,8 giây" thì có.

Lỗi cuối cùng bao trùm cả bốn lỗi trên: không mở hướng dẫn tác giả của tạp chí ra đọc. Giới hạn 250 từ của Emerald đã tính cả keywords, còn Nature chỉ cho 200 từ và không dùng mục có tên. Nộp một abstract 250 từ chia bốn mục cho Nature là sai định dạng trước khi có ai kịp đọc tới nội dung.

4. Tạo Abstract tiếng Anh chuẩn xác từ nội dung toàn văn với Sovi.AI

Viết abstract là việc nén, và nén là lúc dễ làm hỏng số liệu nhất. Vì vậy thứ tự dưới đây quan trọng hơn công cụ: viết abstract sau cùng, khi bài đã chốt, rồi đối chiếu ngược từng con số.

Với ràng buộc ấy, Sovi Smart Writing hợp ở chỗ nó nhận cả tệp đính kèm, nên toàn văn bản thảo đi vào một lượt thay vì phải cắt ra dán từng đoạn. Ô nhập yêu cầu bị giới hạn ký tự, và với việc nén thì đó lại là điểm hợp lý: câu lệnh giữ ngắn, phần nặng để tài liệu gánh. Trong danh sách tone, preset Academic nằm tách khỏi nhóm giọng điệu đời thường. Có thêm một bước cho phép nạp bài viết cũ của bạn làm mẫu giọng văn.

Cách dùng hẹp mà hiệu quả là giao cho nó đúng bốn câu hỏi ở mục đầu bài: nạp bản thảo vào, yêu cầu nêu vấn đề nghiên cứu, thiết kế, kết quả chính kèm số liệu và kết luận, mỗi phần gói trong một câu. Thứ nhận về là bản nháp thô để bạn viết lại, không phải bản nộp được.

Sau đó có ba thứ buộc phải tự kiểm, vì đây đúng là chỗ máy hay sai. Mọi con số phải dò ngược vào bảng kết quả trong bài. Các từ dè dặt kiểu "suggests", "may", "in this sample" rất dễ rụng khi nén, mất chúng thì một phát hiện vốn có điều kiện sẽ biến thành khẳng định chắc nịch. Tên riêng cùng tên phương pháp cũng cần soát lại. Đầu ra chỉ ở dạng văn bản để chỉnh và sao chép, phần mềm không xuất ra tệp, nên bản nộp cuối cùng vẫn do tay bạn ghép.

Một điều tuyệt đối không giao cho bất kỳ mô hình nào: tự sinh trích dẫn hay DOI. Abstract thường không chứa trích dẫn, nhưng nếu tạp chí của bạn cho phép, hãy lấy chúng từ bài gốc.

5. Bộ mẫu viết abstract

• abstract-writing-kit.pdf bản in, dùng kèm bản thảo giấy.

Bên trong:

1. Bảng bốn thành phần, mỗi thành phần một dòng, có cột hạn mức từ để bạn chia trước 250 từ và một cột ghi tên mục mà tạp chí đích yêu cầu, kèm ngay dưới đó một ô trống để viết bản nháp.
2. Bảng tra thì, đối chiếu từng loại câu với thì tương ứng và chỗ trống để dán câu của bạn vào kiểm.
3. Danh sách tự kiểm bảy mục, gồm năm lỗi ở phần trên, phần đối chiếu từng con số ngược vào bài chính, và phần soát xem các từ dè dặt có còn nguyên không.

Chia hạn mức từ trước khi viết. Phần Kết quả nên được chia nhiều từ nhất, vì đó là phần người phản biện đọc kỹ nhất.

Frequently Asked Questions

Q1: Abstract nên dài bao nhiêu từ?

Lấy con số từ trang hướng dẫn tác giả của tạp chí bạn nhắm tới, vì đó là con số duy nhất có hiệu lực. Nếu chưa chọn được tạp chí, viết bản 250 từ, vì phần lớn hướng dẫn đặt mức tối đa ở đó và rút ngắn bao giờ cũng dễ hơn kéo dài.

Q2: Abstract có được chứa trích dẫn không?

Phần lớn tạp chí không khuyến khích, và một số cấm hẳn. Kiểm tra hướng dẫn tác giả. Ngoại lệ đáng chú ý là Nature, nơi summary paragraph được yêu cầu có trích dẫn đầy đủ.

Q3: Viết abstract trước hay sau khi viết xong bài?

Sau. Viết trước nghĩa là bạn đang tóm tắt một bài chưa tồn tại, và mọi thay đổi trong phần kết quả đều buộc bạn viết lại abstract.

Q4: Có được dùng "we" trong abstract tiếng Anh không?

Được, trừ khi tạp chí cấm. Emerald còn khuyến khích câu chủ động và lấy chính "we carried out an analysis" làm ví dụ cho cách viết tốt hơn.

Q5: Keywords có tính vào giới hạn từ không?

Theo hướng dẫn của Emerald thì có, giới hạn 250 từ đã bao gồm keywords và phần phân loại bài. Các nhà xuất bản khác tính khác nhau, nên đây là một câu cần kiểm trong hướng dẫn tác giả chứ không nên đoán.